Doç. Dr. Kubilay Kolukırık

Din Görevlilerinin Müzik Eğitimi İhtiyacı

A
a

Âşık Paşa Gazetesinin sevgili okurları, bu haftaki yazımızda Din Görevlilerimizin müzik eğitimi noktasında bilinçlendirilmesi ve bu konuda eğitim almaları konusunu ele alacağız.
Türk Din Müziği, form ve icra biçimi bakımından Cami Müziği ve Tekke Müziğidiye iki kısma ayrılır. Camide icra edilen, gerek ibâdet sırasında, gerekse ibâdet öncesi ve sonrasında, çoğu zaman doğaçlama olarak, yani hâfızalardaki melodi kalıplarına belirli ibarelerin döşenmesi şeklinde ortaya çıkan ses müziğine “Cami Müziği” denir (Özcan, 1982: 10-11).
 Cami müziğinin en belirgin özelliği, yalnızca insan sesi kullanılıyor olmasıdır (Keklik, 2006: 29). Cami müziğinin genel özellikleri şunlardır:
-Cami Müziği’nde güfte olarak adlandırılmış olan metinler, dinî zaruretler icabı çoğunlukla Arapça olup, Türk Din Müziği kaidelerine göre bestelenmişlerdir (Demirtaş, 2007: 46).
-Cami Müziği’ndeki güftelerin züht, takva, ubudiyet ve dua unsurlarını taşıması, icra edilen müzik üzerinde de etkili olmuş, bu müzik çeşidinde daha çok zâhidâne bir üslûp hâkim olmuştur.
-Cami Müziği’nde herhangi bir müzik âleti kullanılmadığından, burada icra edilen müzik sadece insan sesi ile yapılmaktadır.
-Cami Müziği’ne ait eserler genellikle tek kişinin icrasına dayanmaktaysa da, bunların besteli olanları, bazen müezzinler tarafından koro halinde okunmaktadır. Bu toplu icraya “Cumhûr Müezzinliği” adı verilmiştir.(Özcan, 1982: 10-11).
 Kırşehir Aşıkpaşa Gazetesi okurlarım İmam-Hatip kadrosunda görev yapan din görevlilerinin görev yerleri olan camilerde en çok icra ettikleri müzik formu Kur’ân-ı Kerîm tilavetidir.
Kur’ân-ı Kerîm Cami Müziği formlarının ilkidir. Bu form, Kur’ân-ı Kerîm’in bestesiz olarak ve müzik usûllerine bağlı olmaksızın irticalen (doğaçlama) okunmasıdır.Kur’ân, tecvîde ve tertîl kurallarına riâyet etmek şartı ile hemen her makamdan okunabilir. Kur’ân’ın güzel sesle okunması İslâm’ın bir emridir. Güzel ses Kur’ân’ın güzelliğini arttırdığı gibi, dinleyenlerin O’ndan etkilenmesine de vesile olmaktadır(Akdoğan, 1990: 37).
Müezzin-Kayyım kadrosunda görev yapan din görevlilerinin camilerde en çok icra ettikleri müzik formu Ezândır. Ezân Cuma ve beş vakit namaza Müslümanları davet etmek için, istenilen makamdan ve mümkün olduğu kadar sade, zühdî bir üslûpta ve müzik usûlleri kullanılmadan irticâlî olarak okunan bir çeşit Cami Müziği formudur (Öztuna, 1990:I/237).Ezân’ın sözleri Arapça olup, okuyucusuna da “müezzin” adı verilir. Beş vakit Ezân için beş ayrı makamda bestelenmiş Ezân bestelerini Müezzin-Kayyım kadrosunda görev yapan din görevlilerinin dikkatine sunmak için çalışmamızın sonuna ekledik.
Müezzin-Kayyım kadrosunda görev yapan din görevlilerinin camilerde en çok icra ettikleri müzik formlarından biri de Kâmettir. Kâmet, kelime olarak “dikilmek, ayakta kalmak, başlamak” anlamlarına gelir. Terim olarak ise, “farz namazlardan önce, namazın başladığını cemâate bildirmek amacıyla, Ezân’a göre daha hızlı ve biraz daha alçak sesle okunan bir formdur. Kâmet’in sözleri, Ezân’daki sözlerin aynısı olup, sadece “Hayyaale’l-Felâh” ifadesinden sonra iki defa “Kadkâmeti’s-Salâh” cümlesi ilave edilir. Kâmet esnasında ayakta durulur ve kıble tarafına dönülür. Camilerde Kâmet ve Kur’ân tilavetinin imam ve müezzin-kayyum tarafından aynı makam ve aynı tonlarda icra edilmesi İslâm’ın en temel ibadeti olan beş vakit namazın huşû içerisinde kılınması açısından önem arz etmektedir.
Türkiye’de genellikle Ezânlarda şu makamlar uygulanmaktadır (Akdoğan, 2013:48):
Sabah Ezânı, Sabâ ve Hüseynî geçkisiyle;
Öğle Ezânı, Uşşâk makamında, bazen Bayâti, Karciğâr ve Muhayyer geçkileriyle;
İkindi Ezânı, Rast makamında, Sûzinak ve diğer Rast kararlı makamların geçkisiyle;
Akşam Ezânı, Segâh makamıyla, Müstear ve Hüzzâmgeçkileriyle;
Yatsı Ezânı, Hicâz makamıyla ve onun gibi dügâh kararlı Nevâ, Hüseyni, Bayâtî, Muhayyer gibi makamların geçkileriyle okunmaktadır.
Bu uygulamalar yıllarca Osmanlı topraklarında Türk-İslâm geleneğinin bir âdeti olarak uygulanmıştır. Ezânların yukarıda belirttiğimiz bu makamların dışında okunamaz diye bir kural yoktur. Günümüzde bu makamların dışında icra edilen Ezânlara sıkça rastlamaktayız.
Müezzin-Kayyımların Kur’ân tilaveti ve Ezân formundan sonra camilerde sıklıkla icra ettikleri formlardan biri de Tesbîh’dir. Cami Mûsikîsi formlarından olan Tesbîh, kelime olarak, “Sübhânallah diyerek Allah (c.c.)’ı yücelterek noksan sıfatlardan uzak tutmak” anlamına gelmektedir. Terim olarak da, “Sübhanallah lafzıyla başlayan Arapça teşbîh cümlelerinin, İlâhî formunda bestelenmesinden meydana gelmiş eserler” anlamında kullanılmaktadır.
[1]   Cemaatle kılınan namazlarda, selâm verildikten sonra, müezzinler tarafından ses mûsikîsine dayalı olarak yürütülen tesbîh çekme ile duayı da içine alan ve kısaca ‘’Tesbîhat’’ adı verilen dinî merâsim de bu formun içine girmektedir.[2]
Müezzin-Kayyım kadrosunda görev yapan din görevlilerinin camilerde icra ettikleri müzik formlarından biri de Salât’tır.Cami Müziği formlarından biri olan Salât, kelime olarak, “dua ve namaz” anlamına gelir. Hz. Muhammed (s.a.s.)’e Allah Teâlâ’dan rahmet ve selâm duasını içeren dinî müzik formudur. Na’t ve Durak’tan farkı, sadece Hz. Muhammed (s.a.s.)’e salât ve selâmı açıklamış olmasıdır. Sabah Salâtı, Cuma Salâtı, Bayram Salâtı, Cenaze Salâtı ve Salât-ı Ümmiye gibi çeşitleri vardır. Daha başka Salâtlar yapılmışsa da kaybolmuştur (Ezgi, 1933: III/63).
Camilerimizde görev yapan İmam-Hatip ve Müezzin-Kayyımların gerek beş vakit ezan okumalarında gerekse namaz teşbihlerinde makam bütünlüğü içerisinde ve aynı tonlarda icra birliğini sağlamaları gerek Ezanlarımızı dinleyen halkımızda uyandıracağı olumlu etkiler ve gerekse İslam Dini’nin en temel ibadeti olan beş vakit namazları camilerde kılan cami cemaatinin huşu içerisinde ibadet yapmalarına sunacağı katkı bakımından son derece önem arz etmektedir. Bu bağlamda İl Müftülükleri bünyesinde Ezan kursları ve Ses Eğitimi kurslarının açılması gerekmektedir. Bu hedefin gerçekleştirilmesi için Üniversitelerimize de görevler düşmektedir.
 

 


[1] Mustafa Uzun, “İlâhî ”, DİA, XXII/67.

[2] Uzun, a.g.m.,a.y.

1000
icon

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

e-gazete E-GAZETE
hava durumu HAVA DURUMU
anket ANKET

sayfalar SAYFALAR
arşiv HABER ARŞİVİ
linkler LİNKLER
Bu haber ilginizi çekebilir! Kapat


Kırşehir'in Güncel Haberleri