Abdulbari KARABEYESER

Çilekeş Bir Şair: Yaşar Nezihe Bükülmez

A
a
“Zevk almadım hayatın baharından yazından
Kara bahtım utansın saçımın beyazından!”

Giriş

         Yaşar Nezihe Bükülmez, çektiği çileleri şiirine taşıyan bir kadındır. Doğumundan vefatına kadar çekmediği çile kalmadı diyebiliriz. Hayatta hiç yüzü gülmedi. Ne okuyabildi, ne mutlu bir evlilik yapabildi, ne de edebiyat çevrelerinde layık-ı veçhile üzere bir rağbet gördü. Dedim ya onun hayatı hep çileydi ve çilesi bugün hala da devam ediyor. Ne dediğimi anlamanız için rastladığınız her edebiyat talebesine onu sorun hatta bırakın edebiyat talebelerini fakültelerdeki edebiyat hocalarına sorun. Bakın bakalım kaç kişi onun ismini size söyleyebilecektir. Bu konuda çok emin değilim ama emin olduğum bir konu var o da parlak cevaplar alamayacağınızdır.

         Ben böyle konuştum diye umarım bilgi falan tasladığımı düşünmüyorsunuz. Haddimi de edebimi de bilirim. Buradan bana ekmek çıkmaz ama şunu da kabul etmek zorundayız. Maalesef müfredattan öteye geçmeyen kısır bir hafızamız vardır ve çok vefasızız özellikle de eski değerlerimize karşı. İlgisizliğimiz ve tembelliğimiz had safhada. İşte Yaşar Nezihe Bükülmez’de bu ilgisizliğimizin kurbanlarından çilekeş bir şair hanımdır.

         Eğer Cins’in Ağustos (2017) sayısında yer alan bir yazıya (Mutsuzluğun Feryadı: Yaşar Nezihe Bükülmez, Zeynep Tuğçe Karadağ, Cins, 23/30) tesadüf etmemiş olsaydım bende ne böyle bir şairi duyacaktım ne de böyle bir yazı yazacaktım. Zeynep Tuğçe Karadağ’ın kaleminden çıkan yazıyı bir çırpıda okudum ve itiraf etmeliyim ki hem gözlerim yaşardı hem de gönlüm yandı. İşte o an istedim ki küller altında kalmış bu çilekeş kadını siz de duyasınız, onun varlığından haberdar olasınız. Ne kadar faydalı olabilirdim bilmiyorum ama bu yazı bu amaca matuftur. Buyurun hep birlikte bu çilekeş kadının yaşadıklarına göz atalım.

Çileye Gözlerini Açmak

         Epigraftaki mısralar Yaşar Nezihe Bükülmez’e ait. Nezihe Hanım’ın hayatını okumadan yukarıdaki mısraları okursanız sadece bir şairin sayıklamaları olarak okur geçersiniz ama eğer onun çile dolu hayatını bilirseniz bu mısraların öyle gelişi güzel yazılmadığını görecek ve acıyla burkulan yüreğinizin gözlerinizi ıslatmasına mani olamayacaksınız.

         Yaşar Nezihe, 1882 yılında İstanbul Silivrikapı’da yoksul bir ailenin dördüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Kendisinden önce doğan dört bebeğin ölmesi dolayısıyla “inşallah bu yaşar!” ümidiyle kendisine Yaşar Zeliha adı verilir ve nüfusa da bu adla kaydedilir. Ama daha sonraları kocası Zeliha ismini Nezihe olarak değiştirir. Soyadı kanunuyla Bükülmez soyadını da alınca Yaşar nezihe Bükülmez olur.

         Babası belediye kantarcısı Kadri Efendi, ailesiyle pek ilgilenmeyen, alkol bağımlısı bir adamdır. Onun ayyaşlığına ve ilgisizliğine Nezihe’nin altı yaşındayken kaybettiği annesinin yokluğu da eklenince işler hepten sarpa sarar. Bunun üzerine Nezihe’nin bakımını kötürüm olan teyzesi üstlenir. Sarhoş baba da belli bir zaman sonra işten atılır. Küçük Nezihe’nin günleri dert ve kederin eksik olmadığı bir ortamda geçer. Baba sarhoş, teyze kötürüm… Kâh ağlar, kâh evden kaçıp sokaklarda sabahlar, kâh intiharlara teşebbüs eder…

          Okul çağına geldiğinde kaydını bizzat kendisi gidip yapar ve bu yüzden hocaları tarafından deftere ”kendi gelen” ismiyle kaydedilir. Ama okul sevinci uzun sürmez. Babası tarafından dövülüp tartaklandıktan sonra okuldan alınır ve evden kovulur. Uzun süre sokaklarda komşularının destekleriyle yaşar. Fakat bu destekler kâfi gelmez. Maddi sıkıntılara okul masrafları da eklenince eğitimi sadece bir sene sürer. İleriki yıllarda eğitimiyle ilgili sorulan bir soruya şöyle cevap verecektir:
         “İçimdeki okuma hırsını yenemiyordum. Beş param yoktu. Dere kenarlarından papatya, ebegümeci tohumları toplayarak aktarlara satardım. Kazancımın kırk parasını kalfaya, kırk parasını da mahalle mektebi hocasına verirdim. Gördüğüm bütün tahsil budur. Edebiyatı, şiir yazmayı kendi kendime öğrendim.”

Aşkla ve Şiirle Tanışması

         Şairemiz şiirle işte bu günlerde, dere kenarlarında papatya, ebegümeci topladığı günlerde tanışır. Okulda alfabeyi söküp okumayı öğrendiğinden dolayı, aşka dair taşbasması ne kadar kitap varsa hepsini satın alıp okur. Hem okur hem de şiir yazmayı öğrenir. Ahmet Rasim’in Malumat dergisinde yayınlanan “Çare bulan olmadı bu yareye” mısralarından etkilendi. Bunun gibi şiirler yazabileceğini düşündü. Yazdığı şiirler Malumat’ta yayınlanmaya başlandı. Aşkla tanışması da bu günlere tesadüf eder. Sokaklarda devriye gezen Hilmi Çavuş onun ilk aşkıdır. Kavuşamadığı bu aşkı onun birçok şiirine ilham kaynağı oldu.

         İlk şiiri henüz on dört yaşındayken Leyla Feride ismiyle Malumat dergisinde yayınlandı. Beğenilince arkası geldi. İlk şiirlerini hep müstear isimlerle yazdı. Kullandığı müstear isimlerin başında Mazlume, Mahmure, Nezihe, Yaşar binti Kadri, Yaşar binti Abdülkadir gelmektedir.  Daha sonraları kendi ismiyle, Yaşar Nezihe Bükülmez adıyla şiirlerini yayınladı.

         İlk şiirlerinde genelde yaşadıklarına yer verdi. Aşk, yoksulluk, çaresizlik, sevgisizlik vesaire… Ne aşktan yana, ne de dünyevi huzurdan yana bir gün olsun yüzünün gülmediğini yazmıştık. Ama o bütün bu olumsuzluklara rağmen şiirden ve aşktan vaz geçmedi.

Sûziş-i aşkınla her an âh u efgân eylerim
Derdime sensin sebep dermanı senden isterim.
Bî-vefalık dersini ta’lîm edip cananıma
Ey felek bilmem niçin kast eyliyorsun canıma.

Evlilikleri

         İlk evliliği babasının zoruyla kendisinden yirmi yaş büyük Atıf Zahir Efendi ile oldu. Fakat bu evliliği uzun sürmedi. Çocuğu olmuyor diye kocası tarafından kapı dışı edildi. Kendisini terk eden kocasına duyduğu derin kırgınlığı “İnkisâr-ı Âmâl” başlıklı manzumesinde şöyle dile getirdi:

Elinle kırdın, ayağınla çiğnedin encam
O saf emellerimi, aşkımı, muhabbetimi.
Düşüp de pâyine günlerce ettim istirham
Mübeddel-i elem ettin bütün meserretimi
Gülmelerinle kan ağlar bu kalb-i pür-âlâm

         Atıf Zahir Efendi’den sonra ikinci evliliğini mühendis Fevzi Bey ile yaptı. Takriben altı yıl sürecek olan bu evlilikten Sedat, Suat ve Vedat isminde üç oğlu oldu. Sorumsuz ve hovarda biri olan Fevzi Bey, ardında üç çocuk bırakarak başka bir kadının ardına takılıp gidince Nezihe Hanım gene dert ve kederleriyle baş başa kaldı. Yoksulluk ise cabası... Tam bu günlerde, iki çocuğunu, Sedat ile Suat’ı birlikte açlıktan kaybetti. Kendisi de derin bunalımlar yaşadı. İki defa intihara teşebbüs etmesine rağmen oğlu Vedat için vazgeçti. Tek teselli kaynağı Vedat’tı. Ona tutunarak ayakta kalmaya çalıştı.  Kendisine bunları yaşattığı için Fevzi Bey’i hiçbir zaman affetmedi. O günleri şu cümlelerle anlatır:

         “Ayrılığımızdan beş yıl sonra, Mühendis Fevzi Bey’den bir haber geldi. Ağır hasta imiş; beni evine çağırıyordu. Hiç titremeden gittim. Karyolasında son dakikalarını yaşıyordu. Benim elimden bir yudum su istedi. Arzusunu hemen yerine getirdim. Suyu içtikten sonra yaşlı gözlerle, ‘Beni affet Nezihe!’ dedi. Beynimde beş yıllık sürünmenin, onun yüzünden fidan gibi iki yavrumu kaybetmenin muhasebesini yaptım. Çektiğim acılarla nasırlaşmış olan kalbimin son cevabını verdim: Affedemem!

Üç saniye sonra gözleri kapandı. Avucumun içindeki eli buz gibi soğudu; ölmüştü”    “Feryatlarım” kitabındaki “Unutma” şiiri Fevzi Bey’i affedemeyişine dairdir.

Getirmedin iki yıl bir dilim kuru ekmek,
Senin için çalışırdım hiç usanmazdım.
Biri, bu hâli söylese inanmazdım,
Gömüldü makber-i nisyana altı yıllık emek.

 Ölen iki çocuğu Sedat ile Suat için de şu mısraları kaleme alır:

Ey gonca iken hâke düşen nazlı çiçekler
Mahvoldu size verdiğim âh bunca emekler
Etmez müteselli beni güller kelebekler
Ağlar sanırım hâlime göklerde melekler
Gelmez melekü’l-mevt orda bilmem ki ne bekler

 Annesinin ölümü üzerine de şu dizeleri mırıldanır:

Ya Rabbi yakışmıyordu ölmek
Ben varken o toprağa gömülmek

         Son evliliğini otuzlu yaşlarda yazar Yusuf Niyazi Erdem’le yapar. Yusuf Niyazi Bey’in onun üzerine iki kadını kuma olarak getirmesiyle evi terk eder ve evlilik bahsini bir daha açmamak üzere kapatır. Yusuf Niyazi Bey ile olan evliliğini şöyle anlatır: 

         “Evvelce nişanlı kaldığımız Yusuf Niyazi Bey, aradan 13 yıl geçtikten sonra, bana talip oldu! Yakamı bırakmadı. İlk iki evliliğimden yüreğim yanıktı. Ama üçüncü kez de olsa talihimi bir daha deneyim, dedim! Hay demez olaydım! Güya yuvamıza uğur getirir diye, nikâh günümüzü, ikinci meşrutiyetin dördüncü yıldönümüne rastlayan 10 Temmuz 1912’ye düşürmüştük. Niyazi’nin görev yeri olan Cide’ye gitmek üzere İstanbul’dan vapura bindik. Adam daha vapurda iken çapkınlığa başladı. Cide’ye vardığımızın on ikinci günü de evvelce boşadığı iki kadını eve getirdi. Gayet soğukkanlı bir dille “Hep birlikte otururuz!” dedi. Nikâhlandığım 10 Temmuz günü ben onun, onuncu karısıymışım da haberim yokmuş! Ancak elli gün dayanabildim. İstanbul’a dönüp mahkemeye başvurdum. Adam, boşamam diye tutturdu. Zar zor boşanabildim. Üç evliliğimde düş kırıklığına uğradım. Hiçbirinden ne birlikte olduğum günlerde ne de ayrıldıktan sonra on paralık yardım ya da nafaka ve tazminat gibi bir şey görmedim”

         Hayatı baştanbaşa çiledir Yaşar Nezihe Bükülmez’in. Annesi ve kız kardeşleri veremden, babası ve amcası koleradan, iki çocuğu yetersiz beslenmeden  hayatını kaybeder. Tüm bu acılara kocaları tarafından aldatılmalar, terk edilmeler ve yaşadığı sefaletler eklenince dayanılması güç bir hal alır. Onu intiharların eşiğine getiren de işte bu dayanılmaz ıstıraplardır. İntihara teşebbüsüne şöyle dipnot düşer:

Hükm eder hâkim efendi, haklı-haksız anlamaz,
Yâ ilâhî, intihardan başka çarem kalmadı!
 
Rah-ı Maişet

         Yazıyla, şiirle çok içli dışlı olmasına rağmen bu işten para kazanamaz ama para kazanamıyorum diye yazma işini de bırakmaz çünkü yazmak onun için bir nevi ruhsal ve zihinsel terapi gibidir. Geçimini el işleri başta olmak üzere asker mektuplarını okumak ve onlara cevap yazmak gibi işlerden sağlamaya çalışır. Bunun için daima kuşağında divit ile gezdiği söylenmektedir. “Rah-ı Maişet”  onun ekmek parası için çırpınışlarına muhayyilemizi konuk eden bir şiirdir:

Bu aciz iğne elimde, önümde bir gergef
Belâya mihnete, âlâma gönlüm oldu hedef.
Kuru bir ekmek için muttasıl seyrederim
Belâ-yı kahr-ı maîşetle kahrolur giderim.

         İleriki yaşlarda kendi yoksulluğuna ilaveten dönemindeki sosyal ve ekonomik yaralara da dikkatleri çeker. Nazikter’de yayınlanan Ekmek Kömür İhtiyâcı adlı şiiri bunlardan biridir. 1919’da Alman Prof. Dr. Martin Hartmann Berlin’de yayınladığı bir antolojide ona tam üç sayfa yer verir. Toplumcu şiirler yazmasının bir jestidir bu ve bu jest ona şöhretin kapılarını da aralar. 1925’te 1 Mayıs adlı ilk işçi şiirini yazar. O sene ülkede büyük bir grev olur. Grevi destekleyenlerden biri de Yaşar Nezihe’dir. Bunun üzerine siyasi takibata uğrar, şiirleri toplatılır. İşte o günlerdeki yoksulluğa ayna tutan şiiri:

         Ekmek Kömür İhtiyacı
 
Mahalleden iki gündür verilmiyor ekmek
Kolay değil gece gündüz bu açlığı çekmek.
Zavallı milletin aç karnı dört buçuk senedir
İâşe meselesi hallolunmuyor bu nedir?
Satıldı evlerin eşyası hep bir ekmek için
Ne yaptı millet acep bu azabı çekmek için.
 
Kiminde kalmadı yatmak için yatak yorgan
Acıkınca bulamadı birçokları yazık kuru bir nân.
Şaşırdı genç kadınlar yollarını, oldu zelil
Eden bu milleti açlıktır hep bu rütbe sefil.

Kitapları

         Yaşar Nezihe Hanım’ın ilk şiir kitabı  Bir Deste Menekşe, 1913 (1331)’ te basılır ama pek rağbet görmez. 1925 (1341) yılında ikinci ve son kitabı Feryâdlarım yayınlanır. “Feryatlarım” dosyasını teslim ederken: “Bu yazılar benim bir demir kafes içindeki kuş helecanı ile çırpınan yaralı kalbimin feryatlarıdır. Her satırını gözyaşları arasında yazdım. Kitaba bu ismi verirseniz matemlerime hürmet ve beni çok memnun edersiniz” ricasında bulunur ve dosya bu isimle basılır. Çok sayıda şiir ve yazısı ise gazete ve dergi sayfalarında kalmıştır. 

         1934’te soyadı kanunu çıkınca yaşadığı onca acıya ve çileye rağmen kaderin bir cilvesi olarak Bükülmez soyadını alır. Bu soyadından dolayı kendisine takılanlara şöyle cevap verir:
Bakıp da soyadıma sanma bükülmüyorum
Felek cefalarıyla, gençken büktü belimi.
         İbnülemin Mahmut Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri’nde Yaşar Nezihe Bükülmez için şu satırları yazar:
         “Mihnetler içinde kalmayıp bu hayatı refâhet ve saadet içinde geçmiş olsaydı daha güzel yazar mıydı? Bu suali “elbette yazardı” cevabıyla karşılamakta acele etmemelidir. Çünkü her meslekte nice kıymetli âdem vardır ki sefalet ve ıstırabın dehşetli darbelerine uğrayarak yetişmiştir ve onların eserlerine pek çok defa tefevvuk etmiştir.”

“Mecnun’a Leyla mı bulunmaz?”
         1953 yılına kadar yazı ve şiir hayatına devam eden Yaşar Nezihe Bükülmez, 1971 yılında vefat eder. Küçükyalı Altıntepe Mezarlığı’nda toprağa verilir. Çektiği onca çileye rağmen uzunca bir hayat yaşayan Nezihe Hanım geride iki kitap, gazete ve dergilerde yayınlanmış bir sürü şiir ve yazı bırakır. Bunlara ilaveten yazdığı birçok şiiri de bestelenerek günümüze kadar gelmiştir. Tenekeci Mahmut, Halil Hafız ve Kazancı Bedih gibi gazelhanlar onun şiirlerini okuyup besteleyenler arasında en çok bilinenleri. Kazancı Bedih’in seslendirdiği “Mecnun isen ey dil sana Leyla mı bulunmaz?” gazeli en çok beğenilen şiiri.
Ruhu şad olsun.

Mecnun isen ey dil sana Leyla mı bulunmaz?
Bu goncaya bir bülbül-ü Şeyda mı bulunmaz?
Sun şerbet-i lâl-i lebin ağyara vefasız
Saki mi bulunmaz bana bir sehpa mı bulunmaz?

Arz etmiyorum âleme âlâm-ı derunum
Yoksa bana bir mahrem-i sevda mı bulunmaz?
Bir sen misin âlemde tabip, illet-i aşka
Teşhis-i dile başka etibba mı bulunmaz?

Al aşkını ver gönlümü Allah için olsun
Dil vermek için, dilber-i Rana mı bulunmaz?
Mesud edecek kimse seni yoksa Nezihe
Meşgul edecek bir şuhu hülya mı bulunmaz?

Kaynaklar:
Mazi Cenneti, Taha Toros,İletişim 1992
Bedbaht Bir Şairin Feryatları, Burak Barutçu, (Nar sayı 6, Kasım Aralık 1995)
Mutsuzluğun Feryadı: Yaşar Nezihe Bükülmez, Z. Tuğçe Karadağ, (Cins sayı 23)
Son Asır Türk Şairleri, İbnülemin Mahmut Kemal İnal,İstanbul 1988
Bir Şair Dostun Ardından, Doğan Hızlan, Hürriyet, 8 Ekim 2015
Yaşar Nezihe Bükülmez, İlknur Tatar Kırılmış, Ankara 2014
 
1000
icon
Elif 27 Aralık 2017 22:17

Yaşar Nezih'yi ilk defa duydum. Ve kimbilir ne duymadiklarimiz var. Bizi baska çilekeslerle de buluşturmaya devam edecek misiniz bilmiyorum ama kaleminize saglik.

0 0 Cevap Yaz
Merve 27 Aralık 2017 21:36

"Gözyaşlarıyla yazılanlar, gözyaşlarıyla okunur" derler ya inanın öyle okudum yazıyı. Allah razı olsun, yüreğinize kaleminize sağlık...

0 0 Cevap Yaz
e-gazete E-GAZETE
hava durumu HAVA DURUMU
anket ANKET

sayfalar SAYFALAR
arşiv HABER ARŞİVİ
linkler LİNKLER
Bu haber ilginizi çekebilir! Kapat


Kırşehir'in Güncel Haberleri